Prawny obowiązek zgłaszania podejrzenia przemocy seksualnej wobec dzieci -art. 240 Kodeksu karnego – Co musisz wiedzieć?
Przestępstwo określone w art. 240 k.k. polega na niepowiadomieniu organu powołanego do ścigania czynów zabronionych o podejrzeniu popełnienia niektórych najcięższych przestępstw – wymienionych w tym przepisie – w sytuacji posiadania o tym wiarygodnej informacji.
W katalogu czynów, co do których istnieje prawny obowiązek ich zgłaszania, znajdują się m.in. przestępstwa popełnione z użyciem przemocy seksualnej przeciwko osobom małoletnim.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 240 k.k.), istnieje nie tylko moralny, ale również prawny obowiązek zgłaszania podejrzenia, że doszło do seksualnego skrzywdzenia dziecka.
W praktyce karno-procesowej najpowszechniejszym zewnętrznym źródłem informacji o przestępstwie jest właśnie zawiadomienie.
Obowiązkiem każdego, zarówno etycznym ale też prawnym jest reagowanie zawsze w sytuacji, gdy widzimy, słyszymy bądź mamy wiarygodne informacje z innego źródła, że doszło do skrzywdzenia dziecka.
W prawie polskim przestępstwa seksualne uregulowane zostały w rozdziale XXV Kodeksu karnego pt. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności.
Są nimi: przestępstwo zgwałcenia, seksualnego wykorzystania niepoczytalności lub bezradności, seksualnego wykorzystania stosunku zależności lub krytycznego położenia, obcowania płciowego lub innych czynności seksualnych, prezentacji treści pornograficznych, wykonania czynności seksualnej, propagowania treści pornograficznych, groomingu (kontaktu zdalnego w celu wykorzystania seksualnego w świecie realnym), zdalnego nakłaniania do obcowania płciowego, innych czynności seksualnych lub udziału w produkcji treści pornograficznych, propagowania lub pochwalania zachowań o charakterze pedofilskim, kazirodztwa, zmuszania do prostytucji czy też sutenerstwa.
Zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 240 k.k., każdy – kto wie lub w sposób uzasadniony przypuszcza, że doszło do popełnienia czynu zabronionego wobec dziecka, jest zobowiązany powiadomić o tym policję lub prokuraturę. Rolą tych organów jest zweryfikowanie zawiadomienia, zgromadzenie dowodów, ujawnienie sprawcy i postawienie go w stan oskarżenia.
Ważne! Wprowadzenie prawnego obowiązku zgłaszania przestępstw seksualnych przeciwko małoletnim ma wpływ na ochronę dzieci przed przestępczością godzącą bezpośrednio w ich godność.
Niewypełnienie obowiązku określonego w art. 240 k.k. rodzi konsekwencje prawnokarne. Skoro obowiązek ten ma charakter obowiązku prawnego, za jego niewypełnienie przewidziana jest kara pozbawienia wolności do 3 lat.
Momentem powstania obowiązku wynikającego z art. 240 k.k. jest chwila uzyskania wiarygodnej wiadomości o popełnieniu przestępstwa z katalogu wskazanego w tym przepisie.
Posiadana wiadomość powinna być wiarygodna. Oznacza to, że jeszcze przed wszczęciem postępowania, istnieją dane, które w sposób obiektywny wskazują na wysoki stopień prawdopodobieństwa, że czyn miał miejsce. Wiarygodna wiadomość nie może mieć charakteru plotki ani pogłoski. Osoba zawiadamiająca powinna sama powinna ocenić, czy wiedza jaką posiada obiektywnie wskazuje na podejrzenie popełnienia przestępstwa (jakie zna fakty, czy potrafi wskazać potencjalne dowody, kto jest pokrzywdzonym i kto może być sprawcą).
Co więcej, jeśli zasady normalnego wnioskowania prowadzą osobę do wewnętrznego przekonania, że sprawą powinny zająć się organy dochodzeniowo -śledcze, wówczas po jej stronie rodzi się obowiązek złożenia zawiadomienia.
W przypadku przestępstw przeciwko małoletnim ocena wiarygodności informacji może przysparzać trudności z uwagi na specyfikę tego rodzaju czynów zabronionych.
W przeważającej ilości spraw nie ma naocznych świadków przestępczych zachowań.
Ważne! Jeśli osoba uzyskująca wiadomość o skrzywdzeniu dziecka, nie ma żadnej obiektywnej możliwości jej weryfikacji, wówczas organ procesowy może otrzymać zgłoszenie, które będzie złożone w celu zabezpieczenia się przed odpowiedzialnością karną za niezrealizowanie obowiązku wynikającego z art. 240 k.k.
W kontekście przestępstw polegających na seksualnym krzywdzeniu dzieci, pamiętać należy o uważności w kontaktach z małoletnimi, zwłaszcza jeśli pochodzące od nich informacje budzą niepokój.
Podsumowanie – każdy, kto ma wiarygodną informację, że doszło do seksualnego skrzywdzenia osoby małoletniej lub innego czynu przeciwko obyczajności, ma prawny obowiązek zawiadomienia organów powołanych do ścigania przestępstw.
Niezawiadomienie grozi karą.
Zgłoszenie skierowane do Państwowej Komisji jest równoznaczne z formalnym zawiadomieniem o sprawie.
Państwowa Komisja ma ustawowy obowiązek przekazania każdego zgłoszenia dotyczącego podejrzenia popełnienia przestępstwa seksualnego wobec dziecka lub przestępstwa niezawiadomienia z art. 240 k.k. – do właściwego prokuratora.
Pamiętaj! Masz wiarygodną wiedzę na temat podejrzenia skrzywdzenia dziecka – zawiadom o tym policję, prokuraturę lub Państwową Komisję.
Twoje zgłoszenie powinno zawierać jak najwięcej informacji.
Podaj – miejsce i czas domniemanego przestępstwa, wskaż osobę pokrzywdzoną i potencjalnego sprawcę. Poinformuj o świadkach lub innych istotnych okolicznościach.
Zapraszamy do zapoznania się z finałowym artykułem publikowanym w ramach kampanii.
dr hab. Magdalena Szafranek
Uniwersytet Warszawski
Przemoc wobec osób nieneurotypowych
Neuroatypowość lub nieneurotypowość to terminy określające osoby, których mózg funkcjonuje inaczej niż przeciętnie. Osoby neuroatypowe mogą mieć trudności z rozumieniem i reagowaniem na bodźce sensoryczne, trudności z komunikacją i nawiązywaniem relacji z innymi, trudności z koncentracją i wykonywaniem zadań. Neuroatypowość to szerokie pojęcie, które obejmuje wiele różnych zaburzeń i stanów. Osoby neuroatypowe mogą doświadczać stanów i przeżyć utrudniających im funkcjonowanie w codziennym życiu. Do neuroatypowości można zaliczać między innymi autyzm, ADHD, zespół Tourette’a, zespół Aspergera , zaburzenia integracji sensorycznej .
Już w jednym z pierwszym badań nad związkiem niepełnosprawności z doświadczaniem przemocy stwierdzono, że dzieci z zaburzeniami rozwoju są krzywdzone 1,7 razy częściej niż dzieci rozwijające się prawidłowo . Jednak nowsze badania wskazują, że zjawisko to jest znacznie częstsze, a niepełnosprawność stanowi czynnik ryzyka dla doświadczania przemocy. To z kolei może odgrywać istotną rolę w powstawaniu zaburzeń zachowania. Dlaczego tak się dzieje? Otóż pozornie brak stygmatów w wyglądzie może korzystnie wpływać na doświadczenia osób z zaburzeniami rozwoju, płynące z kontaktów społecznych. W rzeczywistości jednak wiążą się z nim nadmierne oczekiwania otoczenia, całkowite niezrozumienie problemów, a nawet zupełne ich negowanie. W szczególnie trudnej sytuacji mogą się znajdować wysoko funkcjonujące osoby w spektrum autyzmu, w tym osoby z zespołem Aspergera. Z uwagi na specyficzny i całościowy charakter trudności rozwojowych, autyzm należy z pewnością do zaburzeń, w odniesieniu do których ryzyko doświadczania przemocy lub zaniedbania jest szczególnie duże . Jak pisze E. Pisula: „Dzieci z autyzmem są w szczególny sposób narażone na przemoc i zaniedbanie. Zakres ich trudności w porozumiewaniu się, problemy z tworzeniem relacji społecznych oraz rozumieniem intencji i przyczyn zachowania innych ludzi znacznie ograniczają możliwości uniknięcia traumatycznych przeżyć.” Jakiego rodzaju przemocy doświadczają osoby neuratypowe? Można do nich zaliczyć np. stosowanie fizycznych ograniczeń, naruszanie potrzeby prywatności i intymności, stosowanie niesprawdzonych metod terapii, ograniczanie kontaktów społecznych, dyskryminację w różnych sytuacjach społecznych.
Badania C. M. Kerns i jej zespołu pozwoliły zidentyfikować źródła traumy z perspektywy osób z autyzmem w różnym wieku oraz ich opiekunów. Wyniki pozwoliły ustalić szerszy zakres traumatycznych stresorów doświadczanych przez osoby autystyczne oraz dostarczyły danych, pozwalających lepiej zrozumieć zależność pomiędzy cechami wynikającymi z autyzmu a podatnością na traumatyczne zranienia. Są to np. bariery komunikacyjne, naiwność społeczna i pragnienie akceptacji społecznej (które zwiększają podatność dziecka na manipulację) oraz wrażliwość na bodźce sensoryczne i nowe doświadczenia. Z kolei kluczowym źródłami traumy okazały się: wykluczenie społeczne i marginalizacja, a także różne formy społecznego uwięzienia; wszystkie te doświadczenia wiązano z negatywnymi skutkami psychologicznymi i fizycznymi. Wymieniano również doświadczenia będące wynikiem niedopasowania . Z kolei inne badania wskazują, że w podgrupie osób z autyzmem istnieje o wiele większe narażenie na niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa, uważane za źródło traumatycznego stresu niż w reszcie populacji. Innymi słowy – dzieci autystyczne doświadczają tych przeciwności więcej oraz częściej niż nieautystyczne dzieci należące do tej samej populacji. Wiedza na temat specyfiki neuroróżnorodności oraz rozpoznawanie potrzeb osób neurodywergentnych stanowią wyzwanie. Nie budzi jednak wątpliwości, że jest to droga do zapewnienia im akceptacji i ochrony przed przemocą.
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Przeciwdziałanie przemocy domowej” realizowanej w sezonie 2025/2026 przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
Zapraszamy do zapoznania się z artykułem publikowanym w ramach kampanii.
dr hab. Magdalena Szafranek
Uniwersytet Warszawski
Przemoc wobec dzieci w sieci.
Cyberprzemoc jako forma przemocy.
Internet i sieć komórkowa stały się jednym z najpopularniejszych wśród młodzieży mediów. Są przez nich postrzegane jako ulubiona forma spędzania wolnego czasu, nauki, komunikowania się oraz poszukiwania informacji. Jak wynika z raportu NASK „Nastolatki 3.0”, co czwarty nastolatek (25,8%) posiada od 5 do 8 kont na portalach i platformach społecznościowych, natomiast ponad jedna trzecia (36%) posiada więcej niż 8 takich kont .
Trzeba jednak pamiętać, nowoczesne technologie informacyjne i komunikacyjne wykorzystywane są również w celach opresyjnych. Cyberprzemoc to przemoc z użyciem urządzeń elektronicznych, najczęściej telefonu bądź komputera. Bywa określana także jako cyberbullying: nękanie, dręczenie, prześladowanie w internecie. Etymologia tego pojęcia wywodzi się od ang. słowa bullying, które oznacza „terroryzowanie, nękanie”, oraz członu cyber, odnoszącego się do internetu i cyberprzestrzeni . Celem cyberprzemocy jest wyrządzenie krzywdy drugiej osobie. Jest to działanie podejmowane z premedytacją wobec słabszego, który nie może się bronić. Cyberprzemoc może przybierać różne formy. To nie tylko obraźliwe wpisy w mediach społecznościowych, ale także agresywne wiadomości przesyłane przez komunikatory czy też wpisy na forach. Szybkość przekazywana informacji powoduje, że taka przemoc eskaluje znacznie szybciej niż w świecie realnym .
Połowa nastolatków osobiście doświadczyła różnych form przemocy w internecie − wyzywania, poniżania, ośmieszania lub zastraszania, a 44.6% młodych ludzi spotyka się w sieci z sytuacjami, kiedy ich znajomi są atakowani i wyzywani. Z ośmieszaniem i poniżaniem kogoś w cyberświecie zetknął się co trzeci nastolatek (ośmieszanie – 33,2%, poniżanie 29,6%). Warto też zauważyć, że wzrasta odsetek nastolatków, które decydują się na spotkanie z osobą dorosłą, poznaną w internecie. W 2020 roku było to 14.1%, a w 2022 roku już 17,9%. Co trzeci nastolatek (32,7%) twierdzi, że zdarzyło mu się otrzymać czyjeś nagie lub półnagie zdjęcie za pośrednictwem internetu. Ponad dwie trzecie młodych internautów (68,4%) twierdzi, że problemem cyberświata jest mowa nienawiści. Należy też zauważyć, że zwiększa się wśród nastolatków poczucie, że osoby, które obrażają w internecie, są bezkarne (2022 – 51,3% vs. 2018 – 36%). Ponad 40% (43,7%) młodzieży twierdzi, że w internecie nie można odróżnić informacji prawdziwych od fałszywych (vs. 2018 – 49%). Z powodu korzystania z mediów społecznościowych niespełna jedna czwarta młodzieży (23,8%) często zaniedbuje swoje obowiązki domowe, natomiast prawie trzech na dziesięciu nastolatków (28,7%) często zaniedbuje obowiązki szkolne z powodu używania mediów społecznościowych. Młodzież podejmuje pełne spectrum wyzwań internetowych – od zabawnych czy nierozważnych po nawet takie, które mogą powodować różnego rodzaju niebezpieczeństwa. Trzech na dziesięciu (31,1%) nastolatków przyznało, że w ostatnim roku wzięło udział w wyzwaniu, w którym mogło dojść do narażenia życia lub zdrowia fizycznego/ psychicznego – ich samych lub innych osób .
Młodzi ludzie bardzo rzadko proszą dorosłych – rodziców i nauczycieli o pomoc, w przypadku gdy doświadczają cyberprzemocy. Wyniki badań polskich nastolatków wskazują, że jedynie co czwarta ofiara przemocy online informuje o tym swoich rodziców. Skutki cyberprzemocy bywają niezwykle bolesne dla osób, które stały się obiektem ataków. Ofiary mają bowiem znacznie bardziej ograniczoną możliwość obrony, a wyrządzone szkody często trudno odwrócić. Konsekwencje prześladowania w sieci mogą być różne, w zależności od powagi aktu agresji. Dzieci doświadczające cyberprzemocy przeżywają bardzo trudne emocje. Mogą czuć się osaczone, osamotnione i bezsilne. Często są przekonane, że nic nie da się zrobić z sytuacją, w której się znalazły. Obawiają się, że kompromitujące materiały mogą dotrzeć do bardzo dużej grupy osób, przez co mierzą się z poniżeniem, upokorzeniem, lękiem, rozpaczą, smutkiem .
Obecność dzieci i młodszych nastolatków w przestrzeni cyfrowej, która nie jest dla nich bezpieczna, związana jest także z niską świadomością osób dorosłych w zakresie higieny cyfrowej. Istotą podejścia opartego na higienie cyfrowej nie jest odebranie dzieciom i młodzieży możliwości kontaktu z nowymi technologiami, ale proponowanie im tych, które są bezpieczne i dostosowane do ich wieku, równolegle z uczeniem ich zdrowych nawyków cyfrowych. Trzeba pamiętać, że każde zachowanie o charakterze cyberprzemocy wymaga reakcji.
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Przeciwdziałanie przemocy domowej” realizowanej w 2025 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
Zapraszamy do zapoznania się z artykułem publikowanym w ramach kampanii.
Praca z dziećmi z FASD
Z psychologicznego punktu widzenia praca z dzieckiem z FASD zaczyna się… od pracy własnej dorosłego. Bez względu na to, czy dorosły będzie wspierał dziecko w ramach pracy zawodowej np. jako nauczyciel, pedagog, psycholog, czy towarzyszył mu w życiu jako osoba z rodziny np. jako opiekun zastępczy czy rodzic adopcyjny, zawsze kluczowe jest, aby podstawą wszystkich działań była pozytywna relacja.
Relacja ze wspierającym, życzliwym dorosłym jest dla dzieci z FASD szczególnie ważna – łatwiej im pracować w kontakcie indywidualnym, ale też dlatego, że ta relacja staje się okazją do zbierania konstruktywnych doświadczeń i otwiera im drogę do budowania relacji rówieśniczych. Dzieci z FASD często mają za sobą trudne przeżycia z wcześniejszych lat życia, zwykle słyszały wiele niemiłych ocen i komentarzy na swój temat, zaś sama prenatalna ekspozycja na alkohol spowodowała, że rodzą się z podwyższonymi czynnikami stresu (aktywacja osi HPA, zwiększony poziom kortyzolu). Tym bardziej praca z dzieckiem z FASD musi zacząć się od zbudowania poczucia bezpieczeństwa, a później być podtrzymywana przez okazywanie akceptacji i życzliwości, co nie wyklucza wprowadzania i egzekwowania wymagań.
Zbuduj pozytywną relację z dzieckiem – przez okazywanie życzliwości i akceptacji możesz spowodować, że dziecko podejmie zadanie, spróbuje, a może nawet zyska większą wiarę w swoje możliwości.
Ponadto, doświadczenia specjalistów i opiekunów dzieci doświadczających skutków prenatalnej ekspozycji na alkohol pokazują, że pierwszym krokiem jest przebudowanie własnych przekonań, a czasem nawet pokonanie stereotypów. Nowa, bardziej otwarta postawa, w połączeniu z poszerzoną świadomością i podstawową wiedzą na temat codziennego funkcjonowania dzieci z FASD jest warunkiem do planowania wsparcia i pracy.
Co może być trudne na początku?
Chyba najtrudniejsze na początku współpracy z dzieckiem z diagnozą FAS czy FASD jest zmiana swoich wymagań, czyli w praktyce dostosowanie oczekiwań do faktycznego poziomu funkcjonowania dziecka. Uczeń/podopieczny może mieć 12 lat (i fizycznie wyglądać adekwatnie do wieku), a w codziennym życiu funkcjonować jak dziecko siedmioletnie. W takich sytuacjach zasadne jest dostosowanie zadań, języka i tempa pracy do realnych możliwości dziecka.
Wiąże się z tym bardzo świadome kształtowanie procesu wychowania, tak aby opierał się na wspieraniu, a nie na karaniu dziecka. Jest to możliwe, jeśli dorosłemu stale towarzyszy myśl, że trudne zachowania to efekt deficytów w obrębie mózgowia, a nie wyraz złej woli, lenistwa czy „niegrzeczności” dziecka.
Najważniejsze zasady w pracy z dziećmi z FASD
- Konkret – jednoznaczne, konkretne komunikaty, przy tym minimalizacja dodatkowych bodźców
- Prostota – usunięcie słów zbędnych, samo sedno komunikatu; omijanie słów i zwrotów wieloznacznych, metaforycznych itp.; polecenie wsparte gestem
- Stałość – mało zmian w otoczeniu, jedna osoba wiodąca, bo dziecko potrzebuje relacji
- Powtarzanie i dostosowane tempo – przy nauce dużo powtórzeń i dużo cierpliwości dorosłych
- Dzielenie materiału na części – mniejsze części materiału i częste przerwy
- Rutyna, stałe zasady w domu i w szkole
- Czujny nadzór i korygowanie – dopytanie i sprawdzanie, ale i przekazywanie pozytywnych informacji zwrotnych
- Obniżenie napięcia i stresu – u dziecka, ale też u dorosłego, który z nim pracuje, gdyż tylko sprawnie regulujący swoje emocje dorosły stworzy bezpieczne środowisko dla dziecka.
Sylwia Ściegienko,
psycholog, główny diagnosta FASD Point
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Ciąża bez alkoholu – profilaktyka FASD” realizowanej w 2025 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
Zapraszamy do zapoznania się z II artykułem publikowanym w ramach kampanii.
dr hab. Magdalena Szafranek
Uniwersytet Warszawski
Alkohol a przemoc domowa
Problematyka zależności pomiędzy spożywaniem alkoholu a występowaniem przemocy domowej jest przedmiotem badań i pogłębionej analizy od wielu lat. Choć jak dotąd żadne badania nie potwierdziły zależności przyczynowo skutkowej pomiędzy używaniem alkoholu a przemocą domową, to jednocześnie wszystkie one wskazywały alkohol jako czynnik ryzyka pojawienia się przemocy. Już w 1990 roku B.J. Bushman i H.M. Cooper z Uniwersytetu Stanowego Iowa w opublikowanych wynikach przeglądu badań nad wpływem alkoholu na zachowanie podkreślali, że żaden inny środek nie pozostaje w tak ścisłych związkach z agresją jak alkohol . Z kolei jak wynika z naszym rodzinnych badań, przeprowadzonych przez Millword Brown SMG/KRC dla Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej w 2012 roku, osoby doznające przemocy deklarowały, że osoba stosująca wobec nich przemoc domową była pod wpływem alkoholu w 46% przypadków przemocy fizycznej, 45% przemocy psychicznej, 40% przemocy seksualnej oraz 38% przemocy ekonomicznej. W świetle badań mężczyźni wykazują większą agresywność wobec swoich partnerek po spożyciu alkoholu, a kobiety są bardziej narażone na przemoc, jeśli ich partnerzy nadużywają alkoholu.
Statystyki policyjne na całym świecie wskazują na związek pomiędzy spożywaniem alkoholu a stosowaniem przemocy wobec najbliższych. Statystyki policji w Wielkiej Brytanii wskazują, że 2/3 zgłoszonych przypadków przemocy domowej dotyczy sytuacji, w których sprawca przemocy był pod wpływem alkoholu. W Stanach Zjednoczonych w 40% zgłoszonych przypadków przemocy domowej alkohol był czynnikiem towarzyszącym przemocy. Jak z kolei wynika z badań prowadzonych w Australii, przemoc fizyczna, która może skutkować obrażeniami zagrażającymi życiu, jest dwa razy bardziej prawdopodobna w rodzinach z problemem alkoholowym niż w rodzinach, w których problem taki nie występuje. Dodatkowo w australijskich badaniach wskazano na istotny związek pomiędzy gęstością punktów sprzedaży alkoholu a wskaźnikami dotyczącymi przemocy domowej na danym terenie .
Dlaczego tak się dzieje? Otóż wiąże się to z tym, jaki wpływ na człowieka ma alkohol. Alkohol szybko przedostaje się do układu nerwowego i do mózgu, powodując różne zmiany w zależności od poziomu jego stężenia we krwi. Objawy upojenia alkoholowego są bardzo różne – od euforii i nieznacznych zaburzeń równowagi przez zaburzenia samokontroli aż do zaburzeń świadomości, prowadzących do śpiączki. Niektóre skutki działania alkoholu na ośrodkowy układ nerwowy mogą mieć wpływ na zachowania agresywne. Spożywanie alkoholu ogranicza samokontrolę .
Na skutek tego oddziaływania, osoby będące pod wpływem alkoholu, mogą mieć ograniczoną kontrolę nad swoim zachowaniem, wzrasta w nich poczucie pewności siebie i nieuzasadnione przekonanie co do słuszności i nieomylności własnych działań i poglądów. Ponadto u osób w stanie nietrzeźwości mogą pojawić się zaburzenia poznawcze, co może ograniczać rozumienie i analizę sytuacji, w której aktualnie znajduje się dana osoba, utrudniać rozpoznawanie własnych i cudzych emocji oraz zachowań i uruchamiać własną interpretację tego, co robią i mówią inne osoby. Wreszcie, osoby, które stosowały przemoc domową, będąc w stanie nietrzeźwości, starają się zminimalizować własną odpowiedzialność za zachowania agresywne i przekonują, że gdyby byli trzeźwi, nigdy nie stosowaliby przemocy. Niewątpliwie jednak uzależnienie od alkoholu nie zwalnia z odpowiedzialności za popełnione czyny, mimo że osoby stosujące przemoc często wykorzystują fakt bycia nietrzeźwym jako usprawiedliwienie swojego zachowania. Około 60% pacjentów lecznictwa odwykowego przyznaje, że ma problemy związane z przemocą wobec najbliższych. Warto jednak podkreślić, że nadużywanie alkoholu nie jest ani koniecznym, ani wystarczającym warunkiem stosowania przemocy .
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Przeciwdziałanie przemocy domowej” realizowanej w 2025 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
Zespół Interdyscyplinarny działający przy Miejsko- Gminnm Ośrodku Pomocy Społecznej w Warce po raz drugi przystąpił do udziału w ogólnopolskiej Kampanii „Stop przemocy !” organizowanej przez Instytut Nowej Kultury.
W 2025 rok wkroczmy wspólnie, bez przemocy domowej!
Informacja na temat ogólnopolskiej Kampanii „Przeciwdziałanie przemocy domowej – Stop przemocy” organizowanej przez Instytut Nowej Kultury w 2025 i w 2026 r.
Fundacja Instytut Nowej Kultury zaprosiła jednostki samorządu terytorialnego do udziału w bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej dotyczącej przeciwdziałania przemocy domowej „Stop przemocy”. W ramach kampanii zostaną zorganizowane 4 webinaria eksperckie online poświęcone aktualnym zagadnieniom związanym z przeciwdziałaniem przemocy domowej m.in. przemoc wobec dzieci; standardy ochrony małoletnich; rodzaje przemocy domowej. Adresatami webinariów są specjaliści pracujący w obszarze przeciwdziałania przemocy domowej. W ramach kampanii zostaną przygotowane także materiały graficzne oraz artykuły eksperckie, które uczestnicy kampanii będą mogli publikować w swoich kanałach informacyjnych, aby upowszechniać wiedzę na temat przeciwdziałania przemocy domowej w środowisku lokalnym. Ekspertem kampanii jest dr hab. Magdalena Szafranek, prawniczka i socjolożka z Uniwersytetu Warszawskiego.
Zapraszamy do zapoznania się z I artykułem publikowanym w ramach kampanii.
dr hab. Magdalena Szafranek
Uniwersytet Warszawski
Pierwszy raport grupy ekspertów powołanej przez Zespół ds. analizy zdarzeń, na skutek których małoletni poniósł śmierć lub doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – co wynika z niego dla praktyków pomocy społecznej?
Dnia 28 lutego 2025 roku ukazał się pierwszy raport grupy ekspertów powołanej przez Zespół ds. analizy zdarzeń, na skutek których małoletni poniósł śmierć lub doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Podstawą prawną dla wydania raportu jest art. 22m ust. 6 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz.U. z 2024 r. poz. 1802). Zgodnie z jego treścią: „Na stronie internetowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości umieszcza się informację o przeprowadzonej analizie określonego zdarzenia, która zawiera zwięzły opis stanu faktycznego analizowanego zdarzenia oraz wnioski końcowe i zalecenia dla właściwych organów lub instytucji, z wyłączeniem danych osobowych małoletniego lub innych osób mających związek ze zdarzeniem, o którym mowa w art. 22d ust. 1, umożliwiających identyfikację tych osób, miejsce zdarzenia lub siedzibę właściwych organów lub instytucji”. W treści raportu zawarto wiele rekomendacji dotyczących działania służb pomocy społecznej zaangażowanych w przeciwdziałanie przemocy domowej i ochronę małoletnich przed krzywdzeniem.
W zakresie działania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, grupa ekspertów zarekomendowała, m. in. aby zgodnie z art. 121a ustawy o pomocy społecznej umożliwić korzystanie z superwizji pracy socjalnej pracownikom socjalnym oraz asystentom rodziny. W analizowanym w raporcie przypadku, eksperci zarekomendowali utworzenie w ośrodku grupy wsparcia prowadzonej przez psychologa – dla chętnych pracowników socjalnych i asystentów rodziny zajmujących się przemocą domową. Ponadto eksperci zalecili zmniejszenie liczby aktywnych procedur „Niebieskie Karty” i liczby procedur „Niebieskie Karty” w 9-cio miesięcznym monitoringu prowadzonych przez jednego pracownika socjalnego z kilkudziesięciu na kilkanaście na osobę. W treści raportu podkreślono, że nie jest możliwe wykonywanie w sposób prawidłowy i optymalny ustawowych zadań przez pracownika socjalnego w procedurze „Niebieskie Karty” przy takim obciążeniu procedurami. Ponadto eksperci zwrócili uwagę na konieczność usprawnienia przepływu informacji pomiędzy zespołami pracowników socjalnych w ośrodku.
Z kolei w zakresie działania Zespołu Interdyscyplinarnego grupa ekspertów zarekomendowała, m. in., aby w przypadku zmiany miejsca zamieszkania rodziny objętej procedurą „Niebieskie Karty” do innej gminy, przesyłano tam formularz „Niebieska Karta – A” wraz z całą dokumentacją. Ponadto w przypadku wpłynięcia nowej procedury „Niebieskie Karty” eksperci rekomendują przekazywanie przedstawicielowi Zespołu Interdyscyplinarnego z policji formularza „Niebieska Karta – A”, a nie tylko informacji o wpłynięciu karty. Pozwoli to na szybsze podjęcie działań przez funkcjonariusza policji powołanego do grupy diagnostyczno-pomocowej w danej procedurze. Wreszcie, eksperci zalecili sprawdzanie stanu bezpieczeństwa małoletnich wskazanych w procedurze „Niebieskie Karty” jako doznających przemocy domowej przez członków grupy diagnostyczno–pomocowej: pracownika socjalnego i przedstawiciela policji poprzez osobisty kontakt z dzieckiem.
Co wynika z tych rekomendacji? Otóż choć są one sformułowane w odniesieniu do konkretnego przypadku tragicznej śmierci dziecka, która nastąpiła w wyniku stosowania przemocy domowej, to mają one charakter nie tylko jednostkowy, ale też sektorowy i systemowy. Warto wziąć je pod uwagę.
Cały raport dostępny jest tu: www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/zespol-ds-analizy-zdarzen-przedstawil-pierwszy-raport-dot-sprawy-kamilka-z-czestochowy
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Przeciwdziałanie przemocy domowej” realizowanej w 2025 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
TAK dla pomocy NIE dla przemocy domowej
Szanowni Państwo !
Fundacja Pogody Ducha rozpoczęła emisję podcastów pod wspólnym tytułem „TAK dla pomocy NIE dla przemocy domowej”.
Zachęcamy do obejrzenia serii 12 podcastów, zrealizowanych przez Fundację Pogody Ducha w ramach projektu pn. „TAK dla pomocy NIE dla przemocy domowej”, których realizacja została dofinansowana z budżetu Województwa Podkarpackiego – Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Rzeszowie.
- Przemoc domowa – fakty i mity – Eksperci rozwiewają wątpliwości, obalają mity i wyjaśniają, czym jest przemoc, jakie ma formy i przejawy.
- Rodzaje przemocy domowej – Omawiane są różne formy przemocy, m.in. emocjonalna, manipulacja i przemoc ekonomiczna.
- Przemoc wobec dzieci – Psychiatra i psycholog analizują skutki fizycznej i psychicznej agresji wobec dzieci oraz zaniedbania emocjonalnego.
- Przemoc – formy i fazy – Omówienie cyklu przemocy w rodzinie i metod obrony przed nią.
- Pokrzywdzeni przez przemoc domową – Skutki przemocy i porady, jak pomóc ofiarom.
- Uzależnienia a przemoc w rodzinie – Wpływ uzależnień na rodzinę, współuzależnienie i jego rola w procesie leczenia.
- Niebieska karta – Wyjaśnienie procedury Niebieskiej Karty i jej skutków w walce z przemocą.
- Przeciwdziałanie przemocy przez otoczenie – Podkreślenie roli świadków przemocy i potrzeby reakcji.
- Prawne, psychologiczne i medyczne aspekty ochrony przed przemocą – Omówienie roli ratowników medycznych, psychologów i prawników w ochronie ofiar.
- Pomoc instytucji społecznych, wspólnot i Kościoła – Rola ośrodków pomocy, kościoła i innych instytucji w wspieraniu ofiar przemocy.
- Lokalne sposoby i miejsca udzielania pomocy – Instytucje lokalne i organizacje pozarządowe oferujące pomoc ofiarom przemocy.
- Podsumowanie serii – Refleksje na temat przemocowych doświadczeń oraz zachęta do reagowania i pomagania.
Nie bądź obojętny na przejawy przemocy wokół Ciebie. Reaguj!
Zespół Interdyscyplinarny działający przy Miejsko- Gminnm Ośrodku Pomocy Społecznej w Warce przystąpił do udziału w ogólnopolskiej Kampanii „Przeciwdziałanie przemocy domowej – Stop przemocy” organizowanej przez Instytut Nowej Kultury.
Zapraszamy do zapoznania się z IV artykułem publikowanym w ramach kampanii.
„Cykle przemocy”
dr hab. Magdalena Szafranek
Uniwersytet Warszawski
Cykle przemocy
Zachowanie osób doznających przemocy i zjawisko przemocy są wielopłaszczyznowymi i złożonymi zagadnieniami. W literaturze opisuje się kilka koncepcji psychologicznych wyjaśniających mechanizmy przemocy oraz powody specyficznego zachowania osób jej doświadczających[1]. Badania wykazują, że związki, w których kobiety doświadczają przemocy przechodzą przez trzy fazy powtarzającego się cyklu: fazę narastania napięcia, fazę ostrej przemocy i fazę miodowego miesiąca. W fazie narastania napięcia narasta napięcie w relacji osoba stosująca przemoc – osoba doznająca przemocy. Sprawca jest poirytowany, nerwowy. Ofiara stara się go uspokajać. Koncentruje się na usuwaniu przyczyn irytacji i zapobiegniu jej narastaniu. Za wszelką cenę pragnie uniknąć nadchodzącej awantury. Wysiłki te prędzej czy później są skazane na porażkę. Osoba doświadczająca przemocy nie może nic zrobić, by uniknąć kolejnej fazy. W fazie ostrej przemocy osoba stosująca przemoc staje się gwałtowna, agresywna, wyładowuje złość. Każde zachowanie osoby doznającej przemocy stanowi pretekst do wywołania awantury, użycia przemocy fizycznej lub innych jej form. Zdrowie, a nawet życie osoby pokrzywdzonej jest wtedy często zagrożone. To faza, kiedy często dochodzi do pobicia, zranienia, napaści. To też czas, kiedy najczęściej osoba pokrzywdzona decyduje się na szukanie pomocy lub/i różne służby mają do niej dostęp (np. pogotowie, lekarz pierwszego kontaktu, policja).
W fazie miodowego miesiąca osoba stosująca przemoc okazuje czułość, miłość, wyraża skruchę i przeprasza za swoje zachowanie. Dzieje się tak przede wszystkim, gdy osoba pokrzywdzona ujawni prawdę na zewnątrz. Sprawca jest miły i zachowuje się bardzo dobrze, obiecuje poprawę, tłumaczy się, prosi o wybaczenie. Wykazuje troskę i zapewnia osobę doznająca przemocy o swojej miłości. To faza, gdy sprawca wręcza prezenty, adoruje. Osoba stosująca przemoc i osoba pokrzywdzona zachowują się jak świeżo zakochana para. Osoba pokrzywdzona zaczyna wierzyć w to, że partner się zmienił i że przemoc była jedynie incydentem. Czuje się kochana, adorowana, spełniona, ważna. Spełniają się jej marzenia o cudownej miłości, odczuwa bliskość i zespolenie z partnerem. Faza miodowego miesiąca zatrzymuje ofiarę w cyklu przemocy, bo łatwo wtedy zapomnieć o koszmarze pozostałych dwóch faz. Faza miodowego miesiąca zawsze mija i znowu rozpoczyna się faza narastania napięcia. Faza miodowego miesiąca niesie zagrożenie, ponieważ przemoc w następnym cyklu bywa zazwyczaj gwałtowniejsza.
Osoby doświadczające przemocy, zwłaszcza w sposób regularny podlegają wiktymizacji[2]. Zjawisko to składa się z trzech poziomów. Na pierwszym z nich dochodzi do zburzenia utrwalonych przekonań na temat siebie i świata. Wyróżnić tu można następujące cechy charakterystyczne: skrócenie perspektywy czasowej, utrata poczucia bezpieczeństwa, czucie się jak małe dziecko, pragnienie wycofania się i izolacji od ludzi, przeżywanie bezsilnego gniewu, złości, lęku. Proces ten dotyczy naszych przekonań na własny temat i otaczającego świata, które gromadzimy w toku życia. Doświadczenie przemocy zakłóca ten proces. Doświadczenie przemocy zmienia przekonania w systemie poznawczym. Na drugim poziomie dochodzi do tzw. wtórnego zranienia. Najczęściej jest ono wynikiem niewłaściwych reakcji otoczenia. Może to być np. zaprzeczenie, pomniejszenie, brak wiary, obwinianie osoby pokrzywdzonej, piętnowanie, brak lub odmowa pomocy, okrucieństwo. Poziom ten charakteryzuje się: kwestionowaniem prawdziwości opowieści pokrzywdzonej, obwinianie, zaprzeczanie i pomniejszanie doświadczeń osoby pokrzywdzonej przez inne osoby, odmawianie pomocy pokrzywdzonej, sugerowanie chęci zysku, uzyskanie korzyści. Na trzecim poziomie następuje przyjmowanie tożsamości osoby doznającej przemocy. Charakterystyczne dla tego poziomu jest: myślenie o sobie jak o osobie skazanej na bycie ofiarą, nietolerancja na własne błędy (samo piętnowanie się), zaprzeczanie trudnościom osobistym, poniżanie się i tworzenie z tego własnej filozofii życia, myślenie w kategoriach „wszystko albo nic”, negowanie podstawowych praw osobistych.
dr hab. Magdalena Szafranek, Uniwersytet Warszawski
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Przeciwdziałanie przemocy domowej” realizowanej w 2024 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
[1] S. Spurek S. Izolacja sprawcy od ofiary. Instrumenty przeciw przemocy w rodzinie, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2013
[2] J. Mellibruda: Przeciwdziałanie przemocy domowej, Instytut Psychologii Zdrowia PTP, Warszawa 2009
Zespół Interdyscyplinarny działający przy Miejsko- Gminnm Ośrodku Pomocy Społecznej w Warce przystąpił do udziału w ogólnopolskiej Kampanii „Przeciwdziałanie przemocy domowej – Stop przemocy” organizowanej przez Instytut Nowej Kultury.
Zapraszamy do zapoznania się z III artykułem publikowanym w ramach kampanii.
„Jak reagować na przemoc wobec dzieci?”
dr hab. Magdalena Szafranek
Uniwersytet Warszawski
Jak reagować na przemoc wobec dzieci?
Jak wskazują wyniki badania „Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023” przeprowadzonego przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę, większość dzieci i nastolatków (79%) doświadczyła w swoim życiu choć raz przemocy lub zaniedbania. Najczęstszymi formami przemocy zgłaszanymi przez dzieci i młodzież były w świetle tych badań: przemoc ze strony rówieśników (66%), przemoc ze strony bliskiego dorosłego (32%) oraz wykorzystanie seksualnie bez kontaktu fizycznego (26%). Ponadto 23% dzieci i nastolatków było zaniedbywanych emocjonalnie, 20% – doświadczało parentyfikacji, a 14% było świadkami przemocy w domu. Wykorzystywania seksualnego z kontaktem fizycznym doświadczyło 8% respondentów, tyle samo (8%) było zaniedbywanych fizycznie[1]. Osobą, na której wsparcie mogły liczyć dzieci i nastolatki, była matka (65%), rówieśnicy spoza rodziny (64%), ojciec (45%), rodzeństwo lub inne dziecko z rodziny (38%), inny dorosły z rodziny (26%), psycholog lub pedagog (13%) oraz nauczyciel lub nauczycielka (11%). Niemniej jednak aż 8% dzieci i nastolatków przyznało, że nie miało ani jednej osoby, do której mogło się zwrócić w trudnej sytuacji[2]. Dane te ilustrują zarówno skalę jak i wagę problemu.
Krzywdzenie dzieci jest zjawiskiem drastycznym, ale też trudnym do uchwycenia i diagnozy. Niezależnie od tego, czy przemoc występuje w domu danego dziecka i doświadcza jej ono od swoich najbliższych, którzy normalnie powinni otoczyć je ochroną i poczuciem bezpieczeństwa, czy też w środowisku rówieśniczym, nauczyciele i rodzice powinni być uważni na potencjalne symptomy występowania przemocy. Sam pokrzywdzony lub pokrzywdzona zazwyczaj nie jest w stanie się jej przeciwstawić i na tym właśnie polega najokrutniejsze oblicze przemocy. By przełamać zaklęty krąg, zwykle potrzebna jest ingerencja z zewnątrz[3]. Oznaki tego, że ktoś jest ofiarą przemocy, bywają różne. Sygnały alarmowe, które powinny zwrócić uwagę, to wszelkie obrażenia ciała (siniaki, krwiaki, otarcia) dziecka, częste skargi na bóle brzucha, problemy z koncentracją i ze snem. Sygnałem może być także autoagresja. Wreszcie, niepokojące są też zachowania nieadekwatne do wieku czy też częste hospitalizacje dziecka. Istnieją też niespecyficzne, ale alarmujące symptomy, które mogą świadczyć o wykorzystywaniu seksualnym: urazy w miejscach intymnych czy objawy mogące wskazywać na choroby przenoszone drogą płciową. Niepokój powinno wzbudzić też zachowanie dziecka: nadmierne rozbudzenie seksualne, uporczywe naśladowanie zachowań seksualnych, częste poruszanie tematyki seksualnej czy kompulsywna masturbacja[4].
dr hab. Magdalena Szafranek, Uniwersytet Warszawski
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Przeciwdziałanie przemocy domowej” realizowanej w 2024 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
[1] K. Makaruk, K. Drabarek, A. Popyk, Sz. Wójcik: Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Warszawa 2023, s. 6.
[2] Ibidem, s. 7.
[3] M. Karbarczyk: Jak reagować widząc przemoc wobec dziecka? 5 schematów działania, https://zdrowie.radiozet.pl/ciaza-i-dziecko/zdrowie-dziecka/przemoc-wobec-dziecka-jak-reagowac (data wejścia: 07.03.2024)
[4] K. Seidel: Przemoc wobec dzieci – jak pomóc?, web.swps.pl/strefa-psyche/blog/relacje/20853-przemoc-wobec-dzieci-jak-pomoc?dt=1709795164933 (data wejścia: 07.03.2024)
„Nigdy byś się nie spodziewał”
Zespół Interdyscyplinarny działający przy Miejsko- Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Warce przystąpił do udziału w kampanii społecznej Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 „Nigdy byś się nie spodziewał”.
Celem kampanii jest poszerzenie wiedzy oraz pogłębienie świadomości na temat zjawiska wykorzystania seksualnego dzieci w Polsce.
Nigdy byś się nie spodziewał, że:
⇒ 40% przestępstw seksualnych wobec dzieci stanowią te popełniane przez osoby znane pokrzywdzonemu, w tym z najbliższej rodziny lub otoczenia.
⇒ 11% mężczyzn w USA, 7% w Wielkiej Brytanii i 7,5% w Australii na pewnym etapie życia zaangażowało się w zachowania online, które można sklasyfikować jako przestępstwa związane z wykorzystywaniem seksualnym dzieci w Internecie.
⇒ 51,8% przypadków wykorzystywania seksualnego małoletnich w instytucjach kościelnych dotyczy dzieci poniżej 15 roku życia.
⇒ 28% przypadków wykorzystania seksualnego przez duchownych dotyczy ministrantów.
⇒ co najmniej 26% dzieci doświadczyło wykorzystania seksualnego bez kontaktu fizycznego, a 8% z kontaktem fizycznym.
⇒ 3,5% dzieci na całym świecie doświadczyło przemocy seksualnej.
⇒ 32,7% nastolatków otrzymało przez Internet bez swojej zgody czyjeś nagie lub półnagie zdjęcie.
Więcej informacji:
Link do zawierającej materiały edukacyjne i profilaktyczne :
Zespół Interdyscyplinarny działający przy Miejsko- Gminnm Ośrodku Pomocy Społecznej w Warce przystąpił do udziału w ogólnopolskiej Kampanii „Przeciwdziałanie przemocy domowej – Stop przemocy” organizowanej przez Instytut Nowej Kultury.
Informacja prasowa na temat ogólnopolskiej Kampanii „Przeciwdziałanie przemocy domowej – Stop przemocy” organizowanej przez Instytut Nowej Kultury.
Fundacja Instytut Nowej Kultury na początku 2024 r. zaprosiła jednostki samorządu terytorialnego do udziału w bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej dotyczącej przeciwdziałania przemocy domowej „Stop przemocy”. W ramach kampanii zostaną zorganizowane 4 webinaria eksperckie online poświęcone aktualnym zagadnieniom związanym z przeciwdziałaniem przemocy domowej m.in. przemoc wobec dzieci; standardy ochrony małoletnich; rodzaje przemocy domowej. Adresatami webinariów są specjaliści pracujący w obszarze przeciwdziałania przemocy domowej. W ramach kampanii zostaną przygotowane także materiały graficzne oraz artykuły eksperckie, które uczestnicy kampanii będą mogli publikować w swoich kanałach informacyjnych, aby upowszechniać wiedzę na temat przeciwdziałania przemocy domowej w środowisku lokalnym. Ekspertem kampanii jest dr hab. Magdalena Szafranek, prawniczka i socjolożka z Uniwersytetu Warszawskiego.
Zapraszamy do zapoznania się z I artykułem publikowanym w ramach kampanii.
„Przemoc domowa – zagadnienia definicyjne.”
dr hab. Magdalena Szafranek
Uniwersytet Warszawski
Przemoc domowa – zagadnienia definicyjne
Zgodnie z ustawą z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy domowej , której znowelizowane przepisy weszły w życie w czerwcu 2023 roku , przez przemoc domową definiuje się jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, mienia, naruszające jej godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienia, krzywdy moralne oraz mające na celu uzyskanie kontroli w zakresie nabywania i korzystania z posiadanych przez tę osobę zasobów ekonomicznych.
W dostępnych opracowaniach najczęściej wyróżnia się przemoc fizyczną, psychiczną, seksualną, ekonomiczną i zaniedbanie. Przemoc fizyczna polega na naruszeniu nietykalności fizycznej. Jest ona intencjonalnym zachowaniem powodującym uszkodzenie ciała lub niosącym takie ryzyko. Polega m. in. na popychaniu, szarpaniu, szturchaniu, klepaniu, ciągnięciu za uszy, szczypaniu, kopaniu, biciu ręka i pięścią, uderzaniu w twarz, przypalaniu papierosem, duszeniu, krępowaniu ruchów. Z kolei przemoc psychiczna to najczęstsza forma przemocy, która jednocześnie jest najtrudniejsza do udowodnienia. Zawiera ona przymus i groźby, np. obrażanie, wyzywanie, ocenianie, krytykowanie, straszenie, szantażowanie, nieliczenie się z uczuciami, krzyczenie, oskarżanie, obwinianie, krzywdzenie zwierząt, czytanie osobistej korespondencji, ujawnianie tajemnic, lekceważenie, wyśmiewanie. Przemoc ta prowadzi do zniszczenia poczucia mocy sprawczej ofiary, jej poczucia własnej wartości i godności . Przemoc seksualna stanowi kategorię zachowań dotyczących sfery seksualnej i obejmuje gwałt, molestowanie seksualne, stręczycielstwo i prostytucję. Działania te są kwalifikowane jako przestępstwa . Trzeba jednak pamiętać, że molestowanie seksualne może przybiera formę werbalną, pozawerbalną i zachowania fizycznego o seksualnym charakterze. Zachowanie werbalne przybiera postać żartów, pytań czy uwag formułowanych przez sprawcę. Zachowanie fizyczne odnosi się do jakichkolwiek zachowań sprawcy, które skutkują kontaktem fizycznym i mają podtekst seksualny. Przemoc seksualna może przybierać formę wymuszania stosunków seksualnych lub zmuszania do niechcianych zachowań seksualnych. Przemoc ekonomiczna to zachowanie mające na celu kontrolę zdolności drugiej osoby do nabywania, utrzymywania i korzystania z zasobów ekonomicznych w celu podporządkowania sobie tej osoby. Może zatem ona polegać na zabieraniu lub wydzielaniu pieniędzy, zakazywaniu lub utrudnianiu podjęcia pracy zarobkowej, kontrolowaniu wszystkich wydatków, kontrolowaniu konta bankowego, zaciąganiu bez porozumienia kredytów, pożyczek, niszczeniu rzeczy osobistych lub stanowiących wspólną własność lub sprzedawania ich bez porozumienia, a także pozostawiania bez opieki osoby, która z powodu choroby, wieku, bądź niepełnosprawności nie może samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb. Wreszcie zaniedbanie, to niezaspokajanie podstawowych potrzeb biologicznych i psychicznych osoby zależnej od opiekuna dziecka, osoby starszej, osoby chorującej.
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Przeciwdziałanie przemocy domowej” realizowanej w 2024 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
Zespół Interdyscyplinarny działający przy Miejsko- Gminnm Ośrodku Pomocy Społecznej w Warce przystąpił do udziału w ogólnopolskiej Kampanii „Przeciwdziałanie przemocy domowej – Stop przemocy” organizowanej przez Instytut Nowej Kultury.
Zapraszamy do zapoznania się z II artykułem publikowanym w ramach kampanii.
„Zaniedbanie jako forma przemocy”
dr hab. Magdalena Szafranek
Uniwersytet Warszawski
Zaniedbanie jako forma przemocy
Zaniedbanie nazywane jest ukrytą formą przemocy. Polega ono na niezaspokojeniu podstawowych potrzeb biologicznych i psychicznych. Jest to często spotykana forma przemocy, która dotyka osób słabszych – zależnych od innych, a więc dzieci, osób starszych i osób z niepełnosprawnościami. Jeśli zaniedbanie dotyczy dzieci, wówczas ma bardzo poważne konsekwencje dla ich dalszego rozwoju. Ta forma przemocy może dotyczyć różnych sfer, takich jak nieprawidłowe żywienie (niedożywienie lub przekarmianie może prowadzić do problemów zdrowotnych), brak dbałości o higienę osobistą (pozostawienie dziecka, osoby starszej czy z niepełnosprawnościami brudnej, ubranej niestosowanie do warunków atmosferycznych), brak dbałości o higienę otoczenia, izolację społeczną (pozbawienie takiej osoby kontaktu z innymi ludźmi), pozostawienie długi czas bez opieki lub nadzoru, zaniedbanie stanu zdrowia (brak wizyt kontrolnych u lekarza, niepodawanie leków), brak kontroli w zakresie realizacji obowiązku szkolnego. Zaniedbanie może być spowodowane brakiem wiedzy o tym jak troszczyć się o dziecko, osobę starszą czy niepełnosprawną, może też wynikać z braku środków na utrzymanie niezaradności czy braku doświadczenia.
Szczególną uwagę warto tu zwrócić na sytuację zaniedbania dzieci. Jak wskazują wyniki badania „Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023” przeprowadzonego przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. Zaniedbania fizycznego do 12 roku życia doświadczyło 8% dzieci o młodzieży. Braku czystych ubrań doświadczyło 3% respondentów, natomiast brak opieki podczas choroby dotyczył 6% osób badanych. Z kolei a zaniedbania emocjonalnego doświadczyło aż 24% badanych. Analizując szczegółowe przejawy zaniedbania emocjonalnego, wykazano, że braku bliskości fizycznej w okresie dzieciństwa doświadczyło aż 20% badanych nastolatków. A nieokazywania uwagi – 11% respondentów . Za zaniedbanie w stosunku do dziecka odpowiadają głównie rodzice, ale także nauczyciele, lekarze, opiekunowie. Literatura dotycząca problematyki przemocy wobec dzieci wskazuje, że różne formy ich krzywdzenia często współwystępują, m.in. ze względu na wspólne czynniki ryzyka w rodzinie i środowisku. Doświadczenie zaniedbania w dzieciństwie ma wyjątkowy wpływ na rozwój zdolności poznawczych dziecka, np. językowych czy funkcji wykonawczych. Deficyty związane z funkcjami poznawczymi, do których dochodzi w wyniku zaniedbania, mogą utrzymywać się aż do późnego dorosłego życia. Zaniedbanie przez opiekuna wpływa także na obniżoną samoocenę nastolatków oraz ich trudności w relacjach interpersonalnych. Ponadto nastolatki, które doświadczają zaniedbania emocjonalnego, częściej są ofiarami przemocy rówieśniczej w szkole. Kumulacyjna teoria ryzyka (cumulative risk theory) sugeruje, że każdy przypadek krzywdzenia w dzieciństwie w połączeniu z zaniedbaniem będzie pociągał za sobą bardziej nasilone negatywne konsekwencje niż doświadczenie wyłącznie zaniedbania .
dr hab. Magdalena Szafranek, Uniwersytet Warszawski
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Przeciwdziałanie przemocy domowej” realizowanej w 2024 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl